Dệt may Bangladesh: Cuộc chiến sinh tồn trước áp lực chi phí và đối thủ Việt Nam

Ngành dệt may Bangladesh đang đối mặt với cuộc khủng hoảng kép khi chi phí sản xuất leo thang và đơn hàng sụt giảm, buộc quốc gia này phải tìm kiếm những lối thoát chiến lược thông qua các hiệp định thương mại.

Trong nhiều thập kỷ, Bangladesh từng là “công xưởng” may mặc khổng lồ của thế giới nhờ lợi thế nhân công rẻ. Tuy nhiên, cục diện hiện tại đang thay đổi chóng mặt. Những biến động địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Vùng Vịnh và xung đột Iran, đã tạo ra một “cơn bão hoàn hảo” đẩy các doanh nghiệp dệt may nước này vào thế khó.

“Cơn ác mộng” chi phí và sự sụt giảm đơn hàng nghiêm trọng

Chi phí vận hành đang trở thành gánh nặng khủng khiếp đối với các nhà sản xuất. Theo ông Shah Mohammad Mohit, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc O’Dell Group, việc gián đoạn nguồn cung nhiên liệu từ Vùng Vịnh đã khiến chi phí sản xuất tăng vọt từ 12-15%. Đáng lo ngại hơn, chi phí logistics nội địa từ Dhaka đến cảng Chittagong đã tăng hơn gấp ba lần, triệt tiêu hoàn toàn biên lợi nhuận vốn đã mỏng manh.

Hệ quả tất yếu là niềm tin tiêu dùng tại các thị trường trọng điểm như Mỹ và EU suy yếu, dẫn đến việc sụt giảm đơn hàng. Các doanh nghiệp Bangladesh hiện rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: không thể tăng giá bán để bù đắp chi phí vì áp lực cạnh tranh quá lớn từ các đối thủ như Việt Nam và Ấn Độ.

Số liệu thực tế cho thấy một bức tranh ảm đạm: xuất khẩu dệt may của Bangladesh đã giảm liên tiếp trong 8 tháng. Đặc biệt, vào tháng 3, mức giảm chạm mốc 19.4%. Một cột mốc đáng báo động là vào năm 2025, lần đầu tiên sau 5 năm, kim ngạch xuất khẩu dệt may của Bangladesh đã bị Việt Nam vượt mặt.

Phao cứu sinh từ Chính phủ và kỳ vọng vào cải cách

Để ngăn chặn sự sụp đổ dây chuyền, Chính phủ của Thủ tướng Tarique Rahman đã giải ngân khoảng 206.94 triệu USD (25.65 tỷ Taka) để hỗ trợ xuất khẩu. Các doanh nghiệp có thể nhận được khoản hỗ trợ tiền mặt từ 0.3% đến 10% giá trị hàng xuất khẩu.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng đây chỉ là giải pháp tình thế. Ông Mohammad Hatem, Chủ tịch Hiệp hội Dệt kim Bangladesh, nhấn mạnh rằng trong khi Ấn Độ và Việt Nam đang bứt phá mạnh mẽ, Bangladesh cần những chiến lược mang tính hệ thống hơn, bao gồm việc bỏ thuế 10% đối với khoản hỗ trợ xuất khẩu và nới lỏng quy định nhập khẩu nguyên liệu đầu vào.

Canh bạc từ các hiệp định thương mại: Cơ hội hay rủi ro?

Bangladesh hiện đang đặt cược tương lai vào ba thị trường lớn nhất: Nhật Bản, Mỹ và EU. Mỗi thỏa thuận đều mang lại những triển vọng và thách thức riêng biệt.

1. Nhật Bản: Điểm sáng hiếm hoi

Thỏa thuận ký ngày ¹²⁄₀₂ là một thắng lợi lớn khi 7,379 mặt hàng, bao gồm hàng may mặc, được miễn thuế khi vào Nhật Bản. Với kim ngạch hiện tại khoảng 1 tỷ USD/năm, đây là động lực quan trọng để Bangladesh đa dạng hóa thị trường, giảm bớt sự phụ thuộc vào phương Tây.

2. Mỹ: Con dao hai lưỡi

Việc giảm thuế đối ứng từ 37% xuống 19% (ngang bằng Việt Nam và Ấn Độ) là một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, thỏa thuận này đi kèm những điều kiện ngặt nghèo: ưu đãi chỉ áp dụng cho hàng sử dụng bông và sợi tổng hợp từ Mỹ. Điều này buộc Bangladesh phải thay đổi chuỗi cung ứng vốn đang phụ thuộc nặng nề vào Trung Quốc và Ấn Độ.

Hơn nữa, điều khoản cấm ký hiệp định với các nền kinh tế “phi thị trường” có thể khiến Bangladesh mất cơ hội tham gia Hiệp định RCEP, tạo ra một rào cản chiến lược trong dài hạn.

3. EU: Cuộc đua với thời gian

Thỏa thuận hợp tác PCA là nền móng để Bangladesh duy trì ưu đãi thuế sau khi mất vị thế quốc gia kém phát triển (LDC) vào tháng 11 tới. Tuy nhiên, chuyên gia Fahmida Khatun cảnh báo rằng nếu không cải cách hạ tầng cảng biển và thủ tục hải quan, Bangladesh sẽ hụt hơi trước Việt Nam và Ấn Độ - những quốc gia đã có FTA với EU.

Góc nhìn chuyên gia: Lối thoát nào cho dệt may Bangladesh?

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Nhìn từ góc độ quản trị chuỗi cung ứng, Bangladesh không thể mãi dựa vào lợi thế giá rẻ. Để tồn tại, họ bắt buộc phải chuyển dịch từ sản xuất gia công đơn giản sang các sản phẩm giá trị cao, đặc biệt là hàng may mặc từ sợi tổng hợp.

Bài học từ Việt Nam cho thấy việc chủ động đàm phán FTA và nâng cấp hạ tầng logistics là chìa khóa để giữ chân các đơn hàng lớn. Nếu không có một chiến lược cải cách nội tại quyết liệt, các hiệp định thương mại chỉ là những “liều thuốc giảm đau” tạm thời chứ không phải là phương thuốc chữa dứt điểm căn bệnh suy thoái của ngành dệt may Bangladesh.

Bạn nghĩ sao về khả năng cạnh tranh của dệt may Việt Nam so với Bangladesh trong những năm tới? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao chi phí sản xuất dệt may tại Bangladesh lại tăng mạnh?Chi phí tăng do nguồn cung nhiên liệu từ Vùng Vịnh bị gián đoạn bởi xung đột, khiến giá năng lượng tăng 12-15% và chi phí vận tải nội địa từ Dhaka đến cảng Chittagong tăng gấp 3 lần.

Thỏa thuận thương mại với Mỹ mang lại lợi ích và rủi ro gì cho Bangladesh?Lợi ích là giảm thuế đối ứng từ 37% xuống 19%. Rủi ro là buộc phải thay đổi chuỗi cung ứng sang nguyên liệu Mỹ và có thể bị hạn chế tham gia Hiệp định RCEP.

Bangladesh cần làm gì để duy trì sức cạnh tranh trước Việt Nam và Ấn Độ?Bangladesh cần cải thiện hạ tầng cảng biển, đơn giản hóa thủ tục hải quan, đẩy mạnh sản xuất hàng từ sợi tổng hợp và thực hiện cải cách chiến lược trong nước.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chi phí sản xuất dệt may tại Bangladesh lại tăng mạnh?

Chi phí tăng do nguồn cung nhiên liệu từ Vùng Vịnh bị gián đoạn bởi xung đột, khiến giá năng lượng tăng 12-15% và chi phí vận tải nội địa từ Dhaka đến cảng Chittagong tăng gấp 3 lần.

Thỏa thuận thương mại với Mỹ mang lại lợi ích và rủi ro gì cho Bangladesh?

Lợi ích là giảm thuế đối ứng từ 37% xuống 19%. Rủi ro là buộc phải thay đổi chuỗi cung ứng sang nguyên liệu Mỹ và có thể bị hạn chế tham gia Hiệp định RCEP.

Bangladesh cần làm gì để duy trì sức cạnh tranh trước Việt Nam và Ấn Độ?

Bangladesh cần cải thiện hạ tầng cảng biển, đơn giản hóa thủ tục hải quan, đẩy mạnh sản xuất hàng từ sợi tổng hợp và thực hiện cải cách chiến lược trong nước.